Canada

Quy trình ký kết điều ước của Canada chủ yếu do nhánh hành pháp liên bang kiểm soát việc đàm phán, ký kết và phê chuẩn. Tuy nhiên, do Canada áp dụng mô hình nhị nguyên luận, các quy định của điều ước cần được Quốc hội nội luật hoá để có hiệu lực thi hành.

1. Quy trình ký kết 

- Bước 1: Đàm phán (Negotiations)

+ Bộ Ngoại giao Canada (Ministry of Global Affairs Canada) đóng vai trò giám sát và phối hợp với các bộ ngành liên quan tùy theo chủ đề của điều ước.

+ Các cuộc đàm phán song phương và đa phương (plurilateral) thường diễn ra kín đáo. Tuy nhiên, đàm phán đa phương có thể minh bạch hơn và mở cửa cho sự tham gia của xã hội dân sự. Chính phủ Canada cũng đã bắt đầu tham vấn các bên liên quan và công chúng trong quá trình đàm phán một số điều ước gần đây.

- Bước 2: Ký kết (Signature)

+ Sau khi các bên đồng ý về nội dung của thỏa thuận, Nội các phải chấp thuận trước khi điều ước được ký.

+ Việc ký kết biểu thị rằng Canada đồng ý về nguyên tắc với điều ước và có ý định tuân thủ các điều khoản của nó, nhưng chưa chính thức bị ràng buộc bởi điều ước cho đến khi phê chuẩn. Sau khi ký, chính phủ phải kiềm chế mọi hành động đi ngược lại đối tượng và mục đích của điều ước.

- Bước 3: Phê chuẩn và Thực thi 

+ Phê chuẩn (Ratification): Canada chính thức bị ràng buộc bởi một điều ước sau khi phê chuẩn. Sau khi tất cả các thủ tục để thực thi và có hiệu lực của điều ước được hoàn tất, Nội các sẽ ủy quyền cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao phê chuẩn điều ước. Quy trình phê chuẩn này hoàn toàn do nhánh hành pháp kiểm soát.

+ Thực thi (Implementation): Đây là một giai đoạn quan trọng và cần thiết trước khi Canada có thể phê chuẩn một điều ước. Canada không thể phê chuẩn một điều ước quốc tế cho đến khi có các biện pháp đảm bảo rằng các điều khoản của điều ước có thể được thi hành trong luật pháp Canada.

• Việc thực thi có thể yêu cầu thông qua luật trong nước mới (ví dụ: Đạo luật về Tội ác chống lại loài người và Tội phạm chiến tranh để thực thi Quy chế Rome của Tòa án Hình sự Quốc tế).
• Trong các trường hợp khác, chính phủ liên bang có thể tuyên bố rằng luật pháp trong nước hiện hành đã phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của Canada hoặc rằng điều ước không yêu cầu các quy định mới (ví dụ: nhiều điều ước nhân quyền).

- Bước 4: Có hiệu lực 

2. Những ngoại lệ và thực tiễn 

- Sự tham gia của Quốc hội trong quá trình phê chuẩn (theo Chính sách, không phải Luật): 

+ Quy trình phê chuẩn điều ước quốc tế ở Canada do nhánh hành pháp kiểm soát hoàn toàn. Tuy nhiên, để tăng cường sự tham gia của Quốc hội, chính phủ liên bang đã ban hành một chính sách vào năm 2008 (cập nhật năm 2020).

+ Theo chính sách này, tất cả các điều ước phải được trình lên Hạ viện trong 21 ngày làm việc để xem xét trước khi nhánh hành pháp có thể thực hiện hành động để điều ước có hiệu lực. Quốc hội có thể tranh luận và thông qua một kiến nghị, nhưng kiến nghị này không có giá trị pháp lý ràng buộc đối với nhánh hành pháp.

+ Ngoại lệ của chính sách này: Chính sách cho phép nhánh hành pháp phê chuẩn các điều ước trước khi trình lên Quốc hội trong những trường hợp đặc biệt, với sự chấp thuận của Thủ tướng. Trong trường hợp này, nhánh hành pháp sẽ thông báo cho Hạ viện càng sớm càng tốt sau khi phê chuẩn. Điều này cho thấy vai trò của Quốc hội tương đối hình thức (courtesy), không phải là một yêu cầu pháp lý.

+ Đối với các hiệp định thương mại tự do, chính sách đã được cập nhật vào tháng 11 năm 2020 để yêu cầu chia sẻ thông tin nâng cao trong quá trình đàm phán, bao gồm việc trình bày Thông báo ý định, mô tả mục tiêu và đánh giá tác động kinh tế trước khi đàm phán bắt đầu hoặc khi luật thực thi được trình bày.

- Thực thi điều ước không cần luật cụ thể

+ Nhiều điều ước và thỏa thuận, đặc biệt là các điều ước nhân quyền và thỏa thuận xúc tiến và bảo hộ đầu tư nước ngoài, không nhất thiết yêu cầu luật cụ thể để thực thi.

+ Trong những trường hợp này, chính phủ có thể tuyên bố rằng luật pháp trong nước hiện hành đã phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của Canada hoặc rằng việc thực thi điều ước không yêu cầu các quy định mới. Việc phê chuẩn có thể tiến hành mà không cần luật thực thi cụ thể mới. Trước khi phê chuẩn, các quan chức chính phủ sẽ rà soát luật hiện hành để xác định sự phù hợp.

- Hợp tác với các tỉnh và vùng lãnh thổ

+ Chính phủ liên bang có thẩm quyền đàm phán, ký kết và phê chuẩn điều ước quốc tế, nhưng nhiều điều ước liên quan đến một số lĩnh vực cụ thể khác lại thuộc thẩm quyền của tỉnh (như lao động, thương mại).

+ Việc thực thi điều ước đòi hỏi sự hợp tác giữa chính quyền liên bang và tỉnh do phân chia thẩm quyền.

+ Liên bang tham vấn các tỉnh trước khi ký kết và thường chỉ phê chuẩn khi nhận được sự ủng hộ từ tất cả các tỉnh liên quan (ví dụ: Công ước ILO số 138).

+ Canada có thể đưa vào điều ước "điều khoản liên bang" để giới hạn trách nhiệm nếu tỉnh không tuân thủ.

+ Theo Công ước Vienna, liên bang vẫn chịu trách nhiệm quốc tế dù tỉnh vi phạm (ví dụ: vụ Waldman hay AbitibiBowater).

+ Một số tỉnh chủ động nội luật hóa điều ước quốc tế để đảm bảo thực thi.

[source]: https://lop.parl.ca/staticfiles/PublicWebsite/Home/ResearchPublications/HillStudies/2008-45-e.pdf