Vương quốc Anh
1. Quy trình ký kết điều ước quốc tế của Vương quốc Anh
- Quy trình ký kết điều ước quốc tế của Vương quốc Anh chủ yếu là thẩm quyền của cơ quan hành pháp theo đặc quyền Hoàng gia (royal prerogative), trong đó Quốc hội đóng vai trò giám sát thay vì phê chuẩn.
Bước 1: Đàm phán
- Các điều ước được Chính phủ đàm phán (thường do Bộ Ngoại giao, Thịnh vượng chung và Phát triển – FCDO chủ trì).
Bước 2: Ký kết
- Chính phủ ký điều ước thông qua các đại diện được ủy quyền.
- Việc ký không nhất thiết làm phát sinh nghĩa vụ ràng buộc pháp lý ngay lập tức.
Bước 3: Trình Quốc hội xem xét (CRaG / Quy tắc Ponsonby)
- Điều ước được trình trước Quốc hội trong một khoảng thời gian nhất định (thông lệ là 21 ngày).
- Quốc hội có thể thảo luận hoặc đưa ra ý kiến phản đối, nhưng không thực hiện việc phê chuẩn chính thức.
Bước 4: Phê chuẩn (Ratification)
Việc phê chuẩn được Chính phủ thực hiện theo đặc quyền Hoàng gia.
Bước 5: Thực thi trong nước
Nếu điều ước yêu cầu thay đổi pháp luật trong nước, Quốc hội phải ban hành luật tương ứng trước khi thực hiện.
Bước 6: Hiệu lực và công bố
- Điều ước có hiệu lực theo quy định của chính văn kiện.
- Điều ước được công bố dưới dạng Command Papers và trong hệ thống UK Treaty Series.
2. Các ngoại lệ và thực tiễn
(i) Cơ chế giám sát của Quốc hội mang tính “thủ tục phủ quyết thụ động” (negative procedure)
- Theo Quy tắc Ponsonby (nay được luật hóa trong Đạo luật Cải cách Hiến pháp và Quản trị năm 2010 – CRaG), các điều ước phải được trình Quốc hội trong 21 ngày trước khi phê chuẩn.
- Tuy nhiên, thủ tục này không yêu cầu phải có biểu quyết thông qua:
● Chính phủ có thể tiến hành phê chuẩn nếu Quốc hội không phản đối;
● Hạ viện có thể trì hoãn việc phê chuẩn nhưng không có quyền phủ quyết chính thức.
(ii) Giới hạn phạm vi áp dụng
- Cơ chế CRaG chủ yếu áp dụng đối với các điều ước cần phê chuẩn.
- Các thỏa thuận có hiệu lực ngay khi ký không thuộc diện phải trình Quốc hội xem xét theo CRaG.
- Điều này dẫn đến thực tế là một số thỏa thuận quốc tế có thể không chịu sự giám sát chính thức của Quốc hội.
(iii) Khả năng điều chỉnh hoặc bỏ qua quy trình trong trường hợp đặc biệt
- Trong thực tiễn, Chính phủ có thể không tuân thủ đầy đủ quy trình tiêu chuẩn:
- Thời hạn xem xét có thể được rút ngắn hoặc điều chỉnh trong các trường hợp đặc biệt;
Có thể sử dụng các cơ chế khác (như lập pháp, tranh luận tại Quốc hội hoặc thủ tục khác) thay thế quy trình trình văn bản thông thường.
(iv) Vai trò thực chất của Quốc hội nằm ở khâu nội luật hóa
- Mặc dù Quốc hội không trực tiếp phê chuẩn điều ước:
Quốc hội có thể ảnh hưởng đáng kể bằng cách không thông qua các đạo luật cần thiết để thực hiện điều ước trong nước.
(v) Tăng cường minh bạch thông qua Bản giải trình (Explanatory Memorandum)
- Trong thực tiễn, các điều ước được trình Quốc hội thường kèm theo Bản giải trình (EM), trong đó nêu rõ:
● mục đích của điều ước;
● các tác động pháp lý và chính sách của điều ước.
Nguồn: https://www.parliament.uk/globalassets/documents/commons-information-office/p14.pdf
House of Lords - Parliamentary Scrutiny of Treaties - Select Committee on the Constitution